Yeni serilmiş bir asfalt düzgün, koyu ve pürüzsüz görünebilir; yine de proje şartnamesini sağlamayabilir. Tabaka kalınlığı, serilen malzemenin yoğunluğu, bitüm içeriği ve agrega gradasyonu yüzeye bakarak anlaşılmaz. Bu rehberde asfalt karot deneyini ve sıcak karışım deneylerini, yükleniciden neler beklediğimizi ve sonuçların nasıl raporlandığını anlatıyoruz.

Görünüşü iyi bir yol neden şartnameyi sağlamayabilir

Proje şartnamesi her bitümlü tabaka için bir tasarım kalınlığı, sıkışma derecesi koşulu, hedef bitüm içeriği ve gradasyon toleransları tanımlar. Düzgün bir yüzey bunların hiçbirini kanıtlamaz. Tabaka kalınlığı ve sıkışma, kaplamanın dayanıklılığını ve yorulma ömrünü büyük ölçüde belirler. Yeterince sıkışmamış bir tabaka suyu daha kolay içeri alır. Bitümü fazla olan bir karışım yaz aylarındaki yüksek yüzey sıcaklıklarında tekerlek izine ve terlemeye daha yatkındır; bitümü az olan karışım ise kuru kalır ve zamanla dağılmaya başlayabilir. Bu sorunlar çoğu zaman yol trafiğe açılıp birkaç mevsim geçtikten sonra ortaya çıkar.

Bize çoğu zaman asfalt serimi bittikten sonra ulaşılıyor. Bu aşamada aşınma tabakasının altındaki binder ve bitümlü temel tabakalarını görmenin pratik yolu karottur.

Karot alma ve tabaka kalınlığı

Karot, suyla soğutulan elmas uçlu bir karot makinesiyle bütün bitümlü tabakaları geçecek derinlikte alınır. Her karot yeri kilometre veya saha referansıyla kaydedilir. Bu iş tabaka tamamen soğuduktan sonra yapılır; ılık ve yumuşak asfalttan kesilen karot bozulur ve ölçüm güvenilirliğini yitirir.

Laboratuvarda karot fotoğraflanır, tabaka sınırları belirlenir ve her tabakanın kalınlığı TS EN 12697-36:2022 standardına göre karotun çevresinde birden fazla noktadan ölçülür. Aşınma, binder ve bitümlü temel tabakaları ayrı ayrı raporlanır. Tabakalar arası yapışma zayıfsa ya da bir tabaka kesimde dağılıyorsa bunu rapora not ederiz. Yaptığımız deneylerin tam listesi asfalt karot ve sıcak karışım deneyleri sayfamızda yer alır.

Karot yoğunluğu neyle karşılaştırılır

Karot, sahadaki sıkışmayı ya da boşluk oranını doğrudan ölçmez. Ölçtüğümüz şey, karotun laboratuvarda belirlenen yoğunluğudur. Tabakalar testereyle birbirinden ayrılır, temizlenir ve her parçanın kütle (bulk) yoğunluğu TS EN 12697-6:2020 standardına göre bulunur. Uygulanan yöntem karotun yüzey dokusuna ve boşluk yapısına göre seçilir ve raporda belirtilir.

Sıkışma derecesi (%), bu yoğunluğunun proje şartnamesinde tanımlanan referans yoğunluğa oranıdır. Referans, örneğin aynı karışımdan laboratuvarda sıkıştırılan Marshall numunelerinin yoğunluğu olabilir. Hangi referansın kullanılacağını ve kabul sınırını şartname belirler; biz sonucu bu değerle karşılaştırırız. Boşluk oranı ise ancak karışımın maksimum yoğunluğu da ayrıca belirlenirse hesaplanabilir.

Sıcak karışım: numune, Marshall, bitüm içeriği ve gradasyon

Karışımın kendisini kontrol etmek için serim devam ederken numune alınması gerekir. Sıcak karışım numunesi plentte, kamyondan ya da finişerden TS EN 12697-27:2018 standardına göre alınır. Numune temsili olmalıdır: ayrışmış bir yığının kenarından ya da kamyon yükünün yalnızca üstünden alınan malzeme karışımı temsil etmez. Alındığı yer, saat ve kamyon bilgisi kaydedilir. Serim günü alınmayan numune sonradan alınamaz; bu yüzden numune alma, serim programıyla birlikte planlanmalıdır.

Bu numunelerden TS EN 12697-30:2019 standardına göre darbeli sıkıştırıcıyla Marshall numuneleri hazırlarız; darbe sayısı ve sıkıştırma sıcaklığı şartnameye ve karışım dizaynına göre belirlenir. Marshall numunelerinin yoğunluğu da TS EN 12697-6:2020 standardına göre bulunur ve karot yoğunlukları için referans olarak kullanılabilir. Bitüm içeriği ASTM D2172/D2172M-26 standardına göre geri akışlı (reflux) ekstraksiyonla belirlenir: bitüm çözücüyle agregadan ayrılır ve oranı kütle farkından hesaplanır. Geri kazanılan agreganın gradasyonu TS EN 12697-2:2025 standardına göre bulunur. Her iki sonuç da onaylı karışım dizaynı ve şartnamedeki toleranslarla karşılaştırılır. Sıcak karışım numunesi alınmamışsa bu deneyler karot üzerinde de yapılabilir; ancak bir karottaki malzeme sınırlıdır ve ince tabakalarda aynı bölgeden birden fazla karot gerekebilir.

Yüklenicinin hazırlaması gerekenler

Trafik yönetimi: Trafiğe açık yollarda işaretleme, koni ve gerektiğinde yönlendirme personeli yüklenici ya da idare tarafından sağlanır. Ekibimiz güvenli bir çalışma alanı oluşmadan karot almaz.
İşaretlenmiş karot yerleri: Yerler şartnameye göre ya da kontrol mühendisiyle önceden belirlenir ve kilometre veya saha referansıyla işaretlenir. Yalnızca iyi görünen noktalardan alınan karotlar yolu temsil etmez.
Proje bilgileri: Tabaka kalınlıkları, karışım tipi, onaylı karışım dizaynı, referans yoğunluk ve kabul sınırları.
Numune için erişim: Plentte veya finişerde numune alınacaksa serim tarihi ve saati bize önceden bildirilmelidir.
Karot deliklerinin doldurulması: Delikler şartnamenin veya kontrol mühendisinin kabul ettiği bir malzemeyle doldurulup sıkıştırılmalıdır; açık kalan delik suyun tabakalara girmesine yol açar. Delikleri kimin dolduracağı iş başlamadan netleşmelidir.

Sonuçlar nasıl raporlanır

Her tabaka için (aşınma, binder, bitümlü temel) ayrı karot raporu düzenleriz. Raporda karot yerleri kilometre veya saha referansıyla, ölçülen kalınlıklar, karot fotoğrafları ve kalınlık ile sıkışma derecesinin proje değerleriyle karşılaştırması yer alır. Diğer deneyler ilgili standarda atıfla ayrı deney raporlarında verilir. Her raporda rapor numarası, QR kod ve doğrulama kodu bulunur.

Belirlenen	Numune	Standart	Neyle karşılaştırılır
Tabaka kalınlığı	Karot	TS EN 12697-36:2022	Tasarım kalınlığı ve tolerans
Kütle yoğunluğu	Karot, Marshall numunesi	TS EN 12697-6:2020	Şartnamedeki referans yoğunluk (sıkışma derecesi, %)
Numune alma	Sıcak karışım (plent, kamyon, finişer)	TS EN 12697-27:2018	Diğer deneyler için temsili numune sağlar
Marshall numunesi	Sıcak karışım	TS EN 12697-30:2019	Şartname öngörüyorsa referans yoğunluk
Bitüm içeriği	Sıcak karışım veya karot	ASTM D2172/D2172M-26	Onaylı karışım dizaynı ve tolerans
Gradasyon	Ekstraksiyon sonrası agrega	TS EN 12697-2:2025	Onaylı karışım dizaynı ve tolerans

Teslim süresi numune sayısına ve deney kapsamına bağlıdır. Kalınlık, karotlar laboratuvara ulaştıktan kısa süre sonra ölçülebilir; yoğunluk ve ekstraksiyon ise numune hazırlığı ve kurutma gerektirdiği için daha uzun sürer. Teslim tarihini iş başlamadan önce birlikte netleştiririz. Uygun çıkmayan bölgelerde, onarım yapıldıktan sonra istenirse yeniden karot alıp deneyleri tekrarlarız.

Sık sorulan sorular

Yeni asfalttan karot almak için ne kadar beklemek gerekir?

Tabakanın tamamen soğumuş ve sertleşmiş olması gerekir. Bekleme süresi hava sıcaklığına ve tabaka kalınlığına göre değişir; yaz aylarında kalın bir tabakanın soğuması daha uzun sürer. Uygun zamanı sahada birlikte değerlendiririz; yol trafiğe açıldıktan sonra karot almak trafik yönetimi gerektirir.

Karot yoğunluğu şartnamenin altında çıkarsa ne olur?

Sonucu şartnamedeki referans yoğunluk ve kabul sınırıyla karşılaştırıp raporlarız. Uygun olmayan alanın sınırlarını belirlemek için çoğu zaman ek karot alınır. Onarım ya da başka bir önlem gerekip gerekmediğine idare ve kontrol mühendisi karar verir.

Bitüm içeriği için plent numunesi mi, karot mu daha iyidir?

Serimde alınan sıcak karışım numunesi daha fazla malzeme sağlar ve Marshall numunesi hazırlamaya da olanak verir. Karot ise yolda gerçekten serilmiş karışımı temsil eder. Önce şartnamenin hangi numuneyi istediğine bakılır; mümkünse ikisini birlikte planlamak en sağlıklısıdır.

Kapsamı ve programı şartnameniz üzerinden birlikte planlayabiliriz. Deneylerin listesi asfalt karot ve sıcak karışım hizmet sayfamızda yer alır; serim tarihlerinizi ve proje bilgilerinizi iletişim sayfamızdan bize iletebilirsiniz.